RISK YÖNETİMİ – RISK MANAGEMENT

Risk Yönetimi isimli kitabım basım aşamasındadır. Bu kitabımın ilk bölümünü sizlerle paylaşmaktan mutluluk duyuyorum. Kitabın basımından sonra diğer bölümlerini de burada sizlerle paylaşacağım. İlginiz ve okurken harcadığınız değerli vaktiniz için şimdiden teşekkür ediyorum.

My book named “Risk Management” is at the printing phase. I am very glad in sharing the first chapter of this book here, I will be sharing the other chapter here after having been printed. I thank you very much for your valuable time and interest in reading this book.

 

 

 

RİSK YÖNETİMİ

 

STRATEJİK TASARIM VE UYGULAMA

 

 riskmanagpicturs

 

 

Hiçbir mazeret başarının yerini tutamaz…

 

 

 

Dr. ŞAHİN KESİKMİNARE

IMD, DNM, M.Bs, B.Eng, B. Eco

 

 

RİSK YÖNETİMİ

Stratejik Tasarım ve Uygulama

 

 

 

Copyright © 2014: Sahin Kesikminare

 

Bu kitabın tüm hakları saklıdır. Bu kitap veya bunun herhangi bir bölümü, kitap tanıtımı amacı ile kısa bir alıntı dışında, yayınevinin açık yazılı izni olmaksızın her ne şekil ve sebeple olursa olsun çoğaltılamaz veya kullanılamaz.

 

Yazar: Şahin Kesikminare

 

İlk Baskı: 2014

 

ISBN:

Baskı:

Yayın Sertifika No:

 

…………… YAYINEVİ

 

……………………………

 

 

DAĞITIM

 

……………….

………………

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ŞÜKRANLARIMI SUNUYORUM,

İsmini bildiğim ve bilmediğim ancak hayatım boyunca yeni atılımlar yapma yolunda bana ilham veren, beni cesaretlendiren,  küçük başarılarımı büyük yürekleri ile yücelten tüm dostlarıma minnettarım…

Bu bağlamda özellikle, her zaman tam bir aile sıcaklığı ile beni saran merhum eşim Ülfet Kesikminare’ve Süreyya Kesikminare’ye, Merhum Adeviye Kuter’e,  Vahap ve Selahattin Keskiner’e ailem olarak bana gösterdikleri , Müsteşar ve Büyükelçi Sn. Vahit Erdem’e, Sn. Müsteşar Dr. D. Ali Ercan’a, Sn. Müsteşar Murat Bayar’a, Müsteşar Yardımcısı Sn. Dr. Veysel Yayan’a,  Müsteşar Yardımcısı Hüseyin Özeri’ye, Daire Başkanı Sn. Nadi Köklü’ye, Sn. Cafer Kara’ya, Sn. Dr. Mark Dragan Smith’e, Mr. Fegley’ye, Mr. Herb Minix’e, Merhum İzzet Yürekli’ye, Sn. Osman Vural’a merhum Mustafa Çolak’a, merhum Dr. Necati Turan Uslu’ya, Sn. Süleyman Özbakış’a, Dr. Şevket Yirik’e, Sn. Uyanık Yıldırım’ ve burada isimlerini sayamadığım ama her zaman hayatımda alkışları olan olan tüm dostlarıma bana verdikleri destek ve bana olan inançlarından ve ilham kaynağı olarak proje yönetiminde bu kitabı yazacak ölçüde yetişmeme olan katkılarından dolayı müteşekkirim.

Nihayet, bu kitabı hazırlarken bana gösterdikleri sabır ve anlayış ve verdikleri her türlü destek için aileme müteşekkirim.

 

Dr. Şahin Kesikminare

 

 

Dr. Şahin KESİKMİNARE

 

 

mycornersoftpctTürkiye ve Almanya’da Mühendislik (B.Eng.) ve İktisat (B.Eco) disiplinlerinde Lisans eğitimini tamamladıktan sonra, Türkiye ve  ABD’de Bilim Masterı (M.Sc), ABD’de Bütünsel Tıp (Dr.- IMD ve Doğal Tıp (Dr.-DNM) disiplinlerinde doktora eğitimlerini tamamladı. Sistem mühendisliği, sermaye piyasaları, uluslararası finansman ve pazarlama, organizasyon tasarımı ve proje yönetimi, stratejik yönetim, Bütünsel Tıp ve Sibernetik Tıp (Cybernetic Medicine) alanlarında uzmanlaştı.

 

Dr. Şahin Kesikminare, bu kitap ile birlikte;

 

  • International Finance and Marketing – An Integrative Approach,
  • Hababam Siyasetten Siyaset San’atına-Siyasal Stratejik Tasarım ve Uygulama,
  • Projelerin Stratejik Yönetimi (Stratejik Tasarım ve Uygulama),
  • Şirketlerin Stratejik Yönetimi – Stratejik Tasarım ve Uygulama,
  • Güncel Hastalıkların Bütünsel Tıp Tedavisi ve
  • İngilizce- Türkçe Deyimler Külliyatı

 

isimli eserlerin de yazarıdır.

 

Yazarın yazılı basıda ve internet basınında birçok yazıları yayınlanmıştır.

 

İngilizce, Almanca ve Fransızca bilen Şahin Kesikminare, yurt içinde ve yurt dışında, kamu ve özel sektörün önde gelen kuruluşlarının önemli projelerinde  planlayıcı, uygulayıcı ve yönetici olarak görev almıştır.

 

İÇİNDEKİLER

 

ŞEMALAR.. 12

TABLOLAR.. 13

BİRİNCİ BÖLÜM… 14

RİSK VE RİSK YÖNETİMİ KAVRAMI 14

I.1            RİSK KAVRAMI 14

I.1.1         RİSKLERİN SINIFLANDIRILMASI 15

I.1.2         RİSK YÖNETİMİ KAVRAMI 16

I.1.3         RİSK KAYNAKLARI 20

İKİNCİ BÖLÜM… 22

PROJE/PROGRAM RİSK KAYNAKLARI 22

  1. GENEL BAKIŞ. 22

II.1          TEKNİK RİSK KAYNAKLARI 22

II.1.1       BİLİM VE TEKNOLOJİDE TEMEL DEĞİŞİKLİK RİSKİ 23

II.1.2       BİLİM VE TEKNOLOJİDEKİ GELİŞMELERDEN DOĞAN RİSK.. 24

II.1.3       BİLİM VE TEKNOLOJİDE YETERSİZ GELİŞME RİSKİ 24

II.1.4       BİLİMSEL VE TEKNOLOJİNİN DİĞER PROJELERİ ETKİLEME RİSKİ 24

II.1.5       TEST SONUÇLARI VE SAHA UYGULAMALARI FARKI RİSKİ 24

II.1.6       İŞLETME ŞARTLARINDAKİ FARKLILIK RİSKİ 24

II.1.7       ÖZEL İHTİYAÇLARIN ORTAYA ÇIKMA RİSKİ 24

II.1.8       FİZİKSEL FAKTÖRLER RİSKİ 25

II.1.9       MALZEME ÖZELLİKLERİ RİSKİ 25

II.1.10     RADYASYON ORTAMI RİSKİ 25

II.1.11     KULLANILAN TAHMİN MODELLERİ RİSKİ 25

II.1.12     TEST NETİCELERİ RİSKİ 25

II.1.13     UYGUN TEST YERİ RİSKİ 25

II.1.14     TAHMİN METOTLARININ AŞIRILIĞI RİSKİ 26

II.1.15     ENTEGRASYON/ETKİLEŞİM RİSKİ 26

II.1.16     DAYANIKLILIK KABİLİYETİNİ ARTTIRMA RİSKİ SURVIVABILTY) 26

II.1.17     YAZILIM (SOFTWARE) DİZAYN RİSKİ 26

II.1.18     YAZILIM DİLİ RİSKİ 27

II.1.19     GÜVENİRLİLİK KRİTERİ (GÜK) (RELİABİLİTY) RİSKİ 27

II.1.20     BAKIM KABİLİYETİ (BAKK) (MAİNTAİNABİLİTY) RİSKİ 27

II.1.21     HATA BULMA TEKNİKLERİNDEN DOĞAN RİSK.. 27

II.1.22     EMNİYET KRİTERİ RİSKİ 27

II.2          DESTEK KABİLİYETİ (DEK) (SUPPORTABILITY) RİSKLERİ 28

II.2.1       LOJİSTİK KISTASLARIN GECİKMELİ OLARAK BELİRLENMESİ 32

II.2.2       MÜHENDİSLİK VE TASARIM DEĞİŞİKLİKLERİNİN ETKİLERİ 32

II.2.3       HİZMETE HAZIR OLMA VE DEK HEDEFLERİNİN GEÇ TESPİTİ 32

II.2.4       GÜK VE BAKK İÇİN AŞIRI TALEPLER.. 32

II.2.5       TEDARİĞİN RASYONELLEŞTİRİLMESİ 33

II.2.6       LOJİSTİK DESTEK ANALİZİNİN (LDA) YAPILMAMASI 33

II.2.7       VERİLERİNİN GEÇERSİZ HALE GELMESİ 34

II.2.8       LDA İHTİYAÇLARININ GÖZETİLEREK YAPILMAMASI 34

II.2.9       ÖMÜR BOYU MALİYET (ÖBM) (LİFE CYCLE COST) (LCC) RİSKİ 34

II.2.10     HIZLANDIRILMIŞ PROJELER RİSKİ 35

II.2.11     ELD SÖZLEŞMESİNİN YANLIŞ YAPILMA RİSKİ 36

II.2.12     YANLIŞ LOJİSTİK TEST VE DEĞERLENDİRME PLAN RİSKİ 36

II.2.13     LOJİSTİK DESTEKTE BİLGİ EKSİKLİĞİ RİSKİ 39

II.2.14     EKSİK VEYA GECİKMELİ LOJİSTİK DESTEK RİSKİ 39

II.2.15     SİSTEM TEST BİLGİLERİNDE EKSİKLİK RİSKİ 39

II.2.16     TESTLERDE GERÇEK DIŞI SENARYO RİSKİ 39

II.2.17     KRİTİK MALZEME NOKSANLIĞI RİSKİ 40

II.2.18     KOORDİNASYON EKSİKLİĞİ RİSKİ 40

II.2.19     TESİS PLANLAMASINDA GEÇ KALMA RİSKİ 40

II.2.20     HAREKET PLANLARININ REVİZYON VE KOORDİNASYON RİSKİ 40

II.2.21     HAREKET PLANLARININ UYGULANMASINDAN DOĞAN RİSKLER.. 40

II.2.22     KONFİGÜRASYON DEĞİŞİKLİK RİSKLERİ 40

II.2.23     ÖLÇEK EKONOMİSİNDEN FAYDALANAMAMA RİSKİ 41

II.3          MALİYET VE İŞ TAKVİMİ RİSKLERİ 41

II.4          PROGRAM/PROJE ESASLI RİSK KAYNAKLARI 42

II.4.1       PROJE/PROGRAM ESASLI RİSK KAYNAKLARI 42

II.4.2       PROJE DIŞI GELİŞMELERDEN DOĞAN RİSKLER.. 55

III.   GENEL BAKIŞ. 57

III.1         RİSK YÖNETİM ŞEKLİ 58

III.2         RİSK YÖNETİM SÜRECİNDE KULLANILAN TEKNİKLER.. 59

III.2.1      ÖNERİLEN PROJENİN YAPILABİLİRLİLİĞİNİN ARAŞTIRILMASI 59

III.2.2      RİSK YÖNETİM SÜRECİNDE UYGUN TEKNİKLERİN TESPİTİ 60

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM… 62

RİSK YÖNETİM SÜRECİNDE KULLANILAN TEKNİKLER.. 62

  1. GENEL BAKIŞ. 62

IV.1        UZMANLARLA GÖRÜŞME.. 62

IV.1.1      UZMAN PERSONEL GÖRÜŞLERİNİN ÖLÇÜLMESİ 63

IV.1.2      TATBİKAT ALANI 77

IV.1.3      GİRDİ VE ÇIKTILAR.. 77

IV.1.4      TEKNİĞİN UYGULANIŞINDA BAŞLICA AŞAMALAR.. 78

IV.1.5      NETİCELERİN KULLANILMASI 79

IV.1.6      KAYNAK İHTİYACI 79

IV.1.7      GÜVENİRLİLİK.. 80

IV.2        KIYASLAMA VE DENEYİMDEN YARARLANMA TEKNİĞİ 81

IV.2.1      GENEL. 81

IV.2.2      TATBİKAT ALANI 81

IV.2.3      GİRDİ VE ÇIKTILAR.. 82

IV.2.4      TEKNİĞİN UYGULANIŞINDA BAŞLICA AŞAMALAR.. 82

IV.2.5      NETİCELERİN KULLANIMI 85

IV.2.6      KAYNAK İHTİYAÇLARI 85

IV.2.7      GÜVENİRLİLİK.. 86

IV.3        PLAN DEĞERLENDİRME TEKNİĞİ 87

IV.3.1      GENEL. 87

IV.3.2      RİSK TANIMLAMADA İŞ DÖKÜMÜ YAPISININ KULLANILMASI 88

IV.3.3      RİSK TARİFİ İÇİN İŞ TARİFLERİNİN KULLANILMASI: 91

IV.3.4      BİR TEKNİK RİSK SÖZLÜĞÜNÜN GELİŞTİRİLMESİ 91

IV.4        İŞ AKIŞ BLOKLARI TEKNİĞİ 94

IV.4.1      GENEL. 94

IV.4.2      TEKNİĞİN TANIMI 94

IV.4.3      TATBİKAT ALANI 94

IV.4.4      GİRDİ VE ÇIKTILAR.. 94

IV.4.5      TEKNİĞİN UYGULANIŞINDA BAŞLICA SAFHALAR.. 95

IV.4.6      NETİCELERİN KULLANIMI 97

IV.4.7      KAYNAK İHTİYAÇLARI 97

IV.4.8      GÜVENİRLİLİK.. 97

IV.5        KARAR ANALİZİ TEKNİĞİ 98

IV.5.1      GENEL. 98

IV.5.2      TEKNİĞİN TARİFİ 98

IV.5.3      TATBİKAT ALANI 99

IV.5.4      GİRDİ VE ÇIKTILAR.. 99

IV.5.5      TEKNİĞİN UYGULANIŞINDA BAŞLICA SAFHALAR.. 99

IV.5.6      KAYNAK İHTİYAÇLARI 103

IV.5.7      NETİCELERİN GÜVENİRLİLİĞİ 103

IV.6        TAHMİNLERDE EMNİYET METODU.. 104

IV.6.1      GENEL. 104

IV.6.2      TEKNİĞİN TANIMI 104

IV.6.3      KULLANIM ALANI 105

IV.6.4      GİRDİ VE ÇIKTILAR.. 105

IV.6.5      TEKNİĞİN UYGULANIŞ SAFHALARI 105

IV.6.6      SONUÇLARIN KULLANIMI 106

IV.6.7      KAYNAK İHTİYAÇLARI 106

IV.6.8      GÜVENİRLİLİK.. 107

IV.7        ŞEBEKE ANALİZİ 108

IV.7.1      GENEL. 108

IV.7.2      TEKNİĞİN TANIMI 109

IV.7.3      KULLANIM ALANI 111

IV.7.4      GİRDİ VE ÇIKTILAR.. 111

IV.7.5      TEKNİĞİN UYGULANIŞ SAFHALARI 112

IV.7.6      SONUÇLARIN KULLANIMI 113

IV.7.7      KAYNAK İHTİYAÇLARI 113

IV.7.8      GÜVENİRLİLİK.. 113

IV.8        SİSTEM MALİYETİ  (LIFE CYCLE COST) TEKNİĞİ 114

IV.8.1      GENEL. 114

IV.8.2      TEKNİĞİN TANIMI 114

IV.8.3      KULLANIM ALANI 114

IV.8.4      GİRDİ VE ÇIKTILAR.. 115

IV.8.5      TEKNİĞİN UYGULANIŞINDA BAŞLICA AŞAMALAR.. 115

IV.8.6      NETİCELERİN KULLANILMASI 116

IV.8.7      KAYNAK İHTİYAÇLARI 117

IV.8.8      GÜVENİRLİLİK.. 117

IV.9        MALİYET RİSKİ VE İŞ DÖKÜMÜ YAPISI SİMİLASYON MODELİ 118

IV.9.1      GENEL. 118

IV.9.2      TEKNİĞİN TANIMI 118

IV.9.3      UYGULAMA ALANI 118

IV.9.4      GİRDİ VE ÇIKTILAR.. 119

IV.9.5      TEKNİĞİN UYGULANIŞINDA BAŞLICA SAFHALAR.. 130

IV.9.6      SONUÇLARIN KULLANILMASI 130

IV.9.7      KAYNAK İHTİYAÇLARI 130

IV.9.8      GÜVENİRLİLİK.. 130

IV.10      RİSK FAKTÖRLERİ TEKNİĞİ 131

IV.10.1   GENEL. 131

IV.10.2   TEKNİĞİN TANIMI 131

IV.10.3   UYGULAMANIN KAPSAMI 133

IV.10.4   GİRDİ VE ÇIKTILAR.. 133

IV.10.5   TEKNİĞİN UYGULANIŞINDA BAŞLICA AŞAMALAR.. 133

IV.10.6   SONUÇLARIN KULLANIM ALANI 134

IV.10.7   KAYNAK İHTİYAÇLARI 134

IV.10.8   GÜVENİRLİLİK.. 134

IV.11      PERFORMANS İZLEME TEKNİĞİ 135

IV.11.1   GENEL. 135

IV.11.2   TEKNİĞİN TANIMI 135

IV.11.3   KULLANIM ALANI 138

IV.11.4   GİRDİ VE ÇIKTILAR.. 138

IV.11.5   TEKNİĞİN UYGULANIŞINDA BAŞLICA SAFHALAR.. 138

IV.11.6   NETİCELERİN KULLANIMI 141

IV.11.7   KAYNAK İHTİYAÇLARI 141

IV.11.8   GÜVENİRLİLİK.. 141

IV.12      ENTEGRE EDİLMİŞ PERFORMANS ÖLÇÜM TEKNİĞİ 141

IV.12.1   TEKNİK PERFORMANS. 142

IV.12.2   İŞ PROGRAMI PERFORMANSI 144

IV.12.3   MALİYET PERFORMANSI 144

IV.13      DİĞER GENEL TEKNİKLER.. 147

IV.13.1   MALİYET PERFORMANS RAPORLARI ANALİZİ 147

IV.13.2   BAĞIMSIZ TEKNİK DEĞERLENDİRME. 147

IV.13.3   BAĞIMSIZ MALİYET TAHMİNLERİ 150

BEŞİNCİ BÖLÜM… 151

RİSK YÖNETİMİ VE İDARESİ 151

  1. GENEL. 151

V.1          RİSK YÖNETİMİ 152

V.1.1       PLANLAMA VE PLAN BAŞLIKLARI 152

V.1.2       SİSTEM TANIMI VE PROGRAM ÖZETİ BAŞLIĞI 153

V.1.3       RİSK YÖNETİMİNE YAKLAŞIM BAŞLIĞI 153

V.1.4       UYGULAMA KONULARINDAN DOĞAN SORUNLAR BAŞLIĞI 153

V.1.5       İLGİLİ DİĞER PLANLAR BAŞLIĞI 153

V.2          RİSK DEĞERLENDİRME.. 154

V.2.1       RİSKİN DEĞERLENDİRİLME TEKNİKLERİ 154

V.3          RİSK ANALİZİ 156

V.3.1       RİSK ANALİZİNİN ÖNEMİ 156

V.3.2       RİSK ANALİZİNİN NETİCELERİ 156

V.4          RİSK İDARESİ (RİSK HANDLİNG) 160

V.4.1       RİSK İDARESİ TEKNİKLERİ 160

V.4.2       RİSK İDARESİNDE RİSKİN DEĞERLENDİRİLMESİ 161

V.4.3       RİSK İDARE TARZI 162

V.4.4       RİSK İDARESİNİN KULLANIM ALANI 165

V.4.5       RİSK İDARESİNİN GİRDİ VE ÇIKTILARI 165

V.4.6       RİSK İDARESİNDE BAŞLICA SAFHALAR.. 165

V.4.7       RİSK İDARESİNDE NETİCELERİN KULLANIM ALANI 166

V.4.8       RİSK İDARESİNİN KAYNAK İHTİYACI 166

V.4.9       RİSK İDARESİNİN GÜVENİRLİLİĞİ 166

V.5          ALTINCI BÖLÜM İÇİN ANAHTAR NOKTALAR.. 166

ALTINCI BÖLÜM… 168

RİSK YÖNETİMİNİN UYGULANMASI 168

  1. GENEL. 168

VI.1        RİSK YÖNETİMİNİN ORGANİZASYONU.. 170

VI.2        RİSK DEĞERLENDİRME VE ANALİZ TEKNİĞİNİN SEÇİMİ 172

VI.3        TEKNİK SEÇME KRİTERLERİ 179

VI.3.1      KAYNAK İHTİYAÇLARI 180

VI.3.2      KAYNAK İHTİYACININ TEKNİKLERE UYGULANIŞI 181

VI.3.3      TEKNİK ÇIKTILARI 182

VI.4        TEKNİKLERİN GENEL OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ 183

VI.4.1      ŞEBEKE ANALİZ TEKNİĞİ İÇİN SEÇİM KRİTERLERİ 187

VI.4.2      KARAR ANALİZ TEKNİĞİ İÇİN SEÇİM KRİTERLERİ 187

VI.4.3      TAHMİNLERDE EMNİYET BAĞINTISI TEKNİĞİ için SEÇİM KRİTERLERİ 188

VI.4.4      İŞ BÖLÜMLERİ ARASI KONTROL TEKNİĞİ İÇİN SEÇİM KRİTERLERİ 188

VI.4.5      ÖMÜR BOYU MALİYET ANALİZ TEKNİĞİ İÇİN SEÇİM KRİTERLERİ 189

VI.4.6      MALİYET RİSKİ/İDY SİMÜLASYON MODELİ 190

VI.4.7      RİSK FAKTÖRLERİ TEKNİĞİ İÇİN SEÇİM KRİTERLERİ 191

VI.4.8      PERFORMANS İZLEME TEKNİĞİ İÇİN SEÇİM KRİTERLERİ 191

VI.5        RİSK YÖNETİMİNDE KULLANILACAK KAYNAKLARIN TEMİNİ 192

VI.6        RİSKLE İLGİLİ BİLGİNİN AKTARILMASI 196

VI.7        BİR RİSK YÖNETİM KABİLİYETİNİN GELİŞTİRİLMESİ 196

YEDİNCİ BÖLÜM… 199

YÜKLENİCİNİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ 199

VII. İŞVERENİN SORUMLULUKLARI 199

VII.1       TEKLİFE ÇAĞRI DOSYASINDA YER ALABİLECEK KONULAR.. 199

VII.1.1    GENEL YAKLAŞIM.. 199

VII.1.2    MÜHENDİSLİK/TASARIM.. 200

VII.1.3    BAKIM VE ONARIM.. 200

VII.1.4    ÜRETİLEBİLİRLİK.. 200

VII.1.5    TASARIM KALİTESİ 201

VII.1.6    ÜRETİM ARAŞTIRMA/TEKNOLOJİ 201

VII.1.7    PROJE KONTROL SİSTEMİ 201

VII.1.8    ÜRETİM PLANLAMA.. 201

VII.1.9    KALİTE TEMİN.. 202

VII.1.10  EMNİYET. 202

VII.1.11  DEĞERLENDİRME ÖZETİ 203

VII.1.12  MÜTEAHHİTİN SORUMLULUĞU.. 203

VIII.        GENEL BAKIŞ. 204

EK-1 KISALTMALAR.. 206

EK-2 İNGİLİZCE-TÜRKÇE TERİMLER.. 209

EK-3 TERİMLER SÖZLÜĞÜ.. 211

EK-4 FAYDALANILAN KAYNAKLAR.. 224

Grafik IV‑1 Olasılık Yoğunluk Fonksiyonu Eğrisi 63

Grafik IV‑2 Olasılık Maliyet Eğrisi 68

Grafik IV‑3 Olasılık Yoğunluk Grafiği 124

Grafik IV‑4 Birikimli Olasılık Dağılım Eğrisi 125

Grafik IV‑5  Den Az Birikimli Frekanslar Grafiği 126

Grafik IV‑6 Den Çok Birikimli Frekanslar Grafiği 127

Grafik IV‑7 Birikimli Frekanslar Yardımı ile Medyanın Bulunması 128

Grafik IV‑8 Örnek Göstergeler Grafiği 136

Grafik IV‑9 Teknik Performans Yönetimi 142

Grafik VI‑1 Risk Yönetim Faaliyeti,  İş Gücü ve Teknikler 177
ŞEMALAR

Şema IV‑1 Benzer Sistem Bilgileri ve Tecrübelerden Yararlanma Süreci 83

Şema IV‑2 Plan Değerlendirme Tekniği 87

Şema IV‑3 İDY Hazırlık ve Geliştirme. 89

Şema IV‑4 Teknik Risk Sözlüğü. 91

Şema IV‑5 Karar Ağacı 101

Şema IV‑6 PERT Şebeke Olarak Gösterilen Proje. 108

Şema IV‑7 Maliyet Taksimat Yapısı 131

Şema VI‑1 Risk Yönetiminin Uygulanış Süreci 169

Şema VI‑2 Teknik Seçimi ve Risk Planlaması 173

Şema VI‑3 Risk Teknikleri İlişkileri 174

Şema VI‑4 Risk Yönetim Faaliyeti Safhaları 176

Şema VI‑5 Risk Yönetim Sistemi 197

 

TABLOLAR

Tablo III‑1 Risk Değerlendirme Sürecinde Uygun Teknikler 60

Tablo IV‑1 Churchman-Ackoff Tekniği Karşılaştırmalı Değer Aralıkları 70

Tablo IV‑2 Churchman-Ackoff Tekniği Tercih İlişkilerinin Özeti 71

Tablo IV‑3 Churchman-Ackhoff Tekniği Tercih İlişkilerinin Özeti 71

Tablo IV‑4 Churchman-Ackoff Tekniği Örnek Nispi Olasılık Değerleri 72

Tablo IV‑5 Churchman-Ackoff Tekniği Örnek Olasılık Yoğunluğu. 73

Tablo IV‑6 Kritik Yol Blokları 95

Tablo IV‑7 Karar Tablosu. 99

Tablo IV‑8 Temel Simülasyon Modeli Çıktıları 121

Tablo IV‑9 İstatistiki Bilgilerin Gözden Geçirilmesi 122

Tablo IV‑10 Bazı İstatistiki Bilgilerin Gözden Geçirilmesi 123

Tablo IV‑11 Standart Göstergeler Tablosu. 135

Tablo IV‑12 Örnek Göstergeler Tablosu. 136

Tablo IV‑13 Bazı Özel Göstergeler 139

Tablo IV‑14 Tamamen Entegre Performans Ölçümü Tipik Teknik Parametreleri 144

Tablo IV‑15 Teknik Performans İş Programı Safhaları 145

Tablo V‑1 Bir Üst Seviye Risk İzleme Matriksi 154

Tablo V‑2 Örnek bir Gözetim Listesi (Watch List) 157

Tablo V‑3 Örnek bir Önemli Durumlar Listesi veya Kontrol Listesi (Check List) 158

Tablo V‑4 Örnek bir Önemli Durumlar Listesi veya Kontrol Listesi (Check List) 158

Tablo V‑5 Komple Risk İdaresi İçin Tipik Faaliyetler 162

Tablo V‑6 Komple Risk İdaresi İçin Tipik Faaliyetler 163

Tablo VI‑1 Risk Yönetiminde Fonksiyonel Roller 171

Tablo VI‑2 Risk Yönetim Tekniği Seçim Kıstasları 179

Tablo VI‑3 Risk Analiz Tekniği Seçim Matriksi 184

Tablo VI‑4 Proje Fazları İtibariyle Tekniklerin Uygulanışı 185

Tablo VI‑5 Kaynak Yeri Seçim Kıstasları 194
 

BİRİNCİ BÖLÜM

RİSK VE RİSK YÖNETİMİ KAVRAMI

 

 

I.1           RİSK KAVRAMI

 

Risk, belirli bir zaman aralığında, hedeflenen bir sonuca ulaşamama, kayba ya da zarara uğrama olasılığıdır. Gelecekte oluşabilecek potansiyel sorunlara, tehdit ve tehlikelere işaret eder.

En basit anlatımı ile risk,  “Belirli şartlar ve faaliyetlerin ortaya çıkarttığı neticelerin ölçülebilir bir olasılığıdır. ”[1]

“Tehlike ile risk arasındaki fark,  tehlikenin kontrol dışı arzulanmayan bir gelişmeye sebep olacak potansiyel durum olmasıdır.  Riskin genel bir tanımı,  olayın sıklığı ve her defasında verdiği zararın birlikte incelenmesi olarak yapılabilir.

 

Risk,  olayın sadece ortaya çıkış ihtimalini dikkate alan belirsizlikten farklıdır.  Bu bakış açısından riskin diğer bir tanımı,  istenmeyen bir olayın ortaya çıkış ihtimali ve bunun neticelerinin önemi olarak tarif edilebilir ve riskli olarak tarif edilen durumun ortaya çıkış ihtimali,  bilinen olasılık dağılımına tabi olurken,  belirsizlikte ise olayın ortaya çıkış ihtimali bilinmeyen olasılık dağılımına tabidir. ”[2]

Konuyu dağıtmayarak bir noktada odaklaşmak üzere,  Bu kitap kapsamında geniş kapsamlı Tedarik  (acquisition) Projeleri (TED) ve TED Projelerinin Elemanları (PREL) esas alınarak özellikle risk konsepti, risk kaynakları, risk yönetim metotları, risk yönetimi konularında bilgi sunulacaktır.

Burada açıklanacak risk yönetim metodu,   sigorta riski,  kaza riski veya emniyet (safety) riski gibi riskler için uygun bir metot değildir.  Ancak,  konuya bilimsel bir metotla yaklaşması münasebetiyle,  birçok olayda Proje Müdürleri  (PM) ve risk analistleri için uygulamada iyi bir pratik kılavuz olacağı söylenebilir. Günümüz sistemleri,  teknik açıdan giderek karmaşık bir yapı arz etmektedir.  Bu karmaşık yapı artan oranda bir riski de beraberinde getirmektedir.

Herhangi bir riskin oluşması,  bir olayın meydana gelme ihtimali ile ilgilidir.  Her olayın kendine özgü değişik bir karakteri bulunması nedeniyle,  risk yönetiminde her olaya karşı kısmen farklı yaklaşımlar uygulanmaktadır.

Riskin genel özellikleri olarak:

  • Genellikle tam ve net olarak bilinemez ya da öngörülemez (belirsizlik),
  • Zamana bağlı olarak değişir.
  • Görünüm itibariyle sonuç üzerinde olumsuz etkileri olma ihtimali daha yüksektir.
  • Yönetilebilir bir olgudur.

Diyebiliriz.
Riskin temel bileşenleri ise, oluşma olasılığı ve oluşması durumunda sonucu ne ölçüde etkileyeceğidir.

Riskin yalnızca olumsuz etkileri olan bir kavram olduğunu düşünmek büyük bir yanlış olur. Riske kazanç elde etme fırsatı olarak bakılmalı, fırsata dönüştürülmesi için sistematik bir çaba gösterilmelidir.

I.1.1              RİSKLERİN SINIFLANDIRILMASI

Bir amaca yönelik olarak yürütülen çeşitli faaliyetlerin uygulanışında arzulanan neticeyi elde etme yolunda önceden öngörülen veya öngörülmeyen değişik risklerle karşılaşılabilir. Amaç ve faaliyetlerin özelliğine göre değişik adlar altında çeşitli riskler belirlenebilir ve söz konusu olabilecek riskleri kontrol altına almak üzere değişik risk yönetim teknikleri uygulanabilir.

Riskler kapsamları veya özellikleri veya aciliyetleri gibi birçok ölçütlere göre değişik şekilde sınıflandırılabilir. Bununla birlikte riskler, birbiriyle etkileşim içerisinde olan 3 temel alanda da ele alınabilir:

  • Teknik/performans riski,
  • Maliyet riski ve
  • Zaman veya İş Takvimi riski.

 

Teknik risk, hedeflenen (tahmin edilen ve planlanan) performans değerine ulaşamamanın bir ölçüsüdür.

Maliyet riski, tahmin edilen ve planlanan maliyet değerinin aşılması durumudur. Örneğin ekonomik koşullardaki belirsizlikler önemli maliyet risk kaynaklarından biridir.

Zaman veya İş takvimi (İT) riski ise riski bir işin tahmin edilen ve planlanan sürede gerçekleştirilememesinin bir ölçüsüdür.

Teknik riskler, maliyet ve zaman risklerinin temel nedenidir. Teknolojik yetenekteki zafiyetlerden ve ürün gerçekleştirme süreçlerindeki yetersizliklerden vb. kaynaklanır. Ancak teknolojik yenilik yeteneğinin firmaların başarısı için tek başına yeterli olmayacağını vurgulamakta fayda var. Yenilikçi fikirlerin, yenilikçi bir ürün olarak, rakiplerden daha önce, en uygun fiyatla ve yüksek kalitede pazara sunulabilmesi gerekir. Bu da AR-GE ve mühendislik faaliyetlerine önem verilirken ürün gerçekleştirme süreçlerinin de etkin ve verimli yönetilmesi demektir..

 

Buradaki TED kavramından,  “doğrudan kullanıcı ihtiyaçları için veya kullanıcıyı desteklemek amacıyla ve kullanıcıyı tatmin edecek şekilde İkmal[3] ve inşaat dâhil olmak üzere verilecek hizmetler yanında,  malzeme,  parça,  Aksam veya Sistemlerin,  uygun olan durumlarda,   konseptlerinin hazırlanması,  (TED amacıyla) ön çalışmaların yapılması,  tasarım,  Geliştirme (development),  Test,  Sözleşme,  Üretim,  Göreve Alma/Çalıştırma (İşletmeye Alma) (GÖRV) (deployment),  Lojistik Destek (LD),  Tadilat (modification) ve sözkonusu kalemlerin/sistemlerin ortadan kaldırılması/imha edilmesi safhalarında verilecek Hizmetler” anlaşılmalıdır.

TED projeleri,  “onaylanmış bir ihtiyacı karşılamaya yönelik olarak,  bir yeni veya ileri maddi kabiliyetin kazanılmasını amaçlayan temel ve bir buluşa yönelik Araştırma,  üst düzey bir Mühendislik Geliştirmesi (Engineering Development), Geliştirme Testi,  İşletme Testi ve Test Neticelerinin Değerlendirilmesi” şeklinde tarif edilir. TED projeleri araştırma,  geliştirme,  test ve değerlendirme (AGTED) faaliyetlerinden ve/veya tasarım ve üretimin kontrolünü da içerecek şekilde bir satın alma faaliyetinden meydana gelebilir.  Diğer taraftan belirtilen faaliyetlere ek olarak sözkonusu projeler,  GÖRV veya askeri harekât sırasındaki kullanılma durumunun değerlendirilmesini de kapsayacak şekilde hazırlanabilir.

I.1.2              RİSK YÖNETİMİ KAVRAMI

Bir projenin içinde bulunduğu durumun gözden geçirilerek, projenin geleceği için risk teşkil eden oluşumların tespit edilmesi ve bunların önlenmesi için gerekli tedbirlerin alınmasını içeren işlemler sürecine Proje Risk Yönetimi denir.

Risk yönetimi projenin düşünce aşamasından başlayarak müşteriye bir ürün olarak sunulabilmesine kadar tüm aşamaları kapsayan bir süreçtir.

Risk yönetimi, hızlı kararlar ve faaliyetlerle sürekli olarak risklerin belirlendiği, hangi risklerin öncelikle çözümlenmesi gerektiğinin değerlendirildiği, risklerle başa çıkmak için stratejiler ve planların geliştirilerek uygulandığı bir sistematiktir.

Risk yönetimi, belirsizlikleri ve belirsizliğin yaratacağı olumsuz etkileri daha kabul edilebilir düzeye indirgemeyi hedefleyen bir disiplindir. Risklerin probleme ya da tehlikeye dönüşmeden belirlenmesini ve en aza indirgenmesi, risk yönetim faaliyetlerinin planlanması ve yürütülmesini kapsar. Risk yönetiminin temel hedefi, karar verme mekanizmaları için riskleri görünür ve ölçülebilir hale getirmek, sübjektifliği azaltmaktır.

Aşağıdaki dipnotta belirtildiği üzere projelerle ilgili olarak belirlenen risklere örnek olmak üzere aşağıdakiler sıralanabilir:

  • Gerçekleşememe veya asla sonuca ulaşılamama riski,
  • Hatalı gerçekleşme riski,
  • Kısmen veya tamamen gecikme riski
  • Tahsis edilen bütçeyi aşma riski
  • İşletmeye alma safhasında sorunlarla karşılaşma riski,
  • Proje ürününün beklenen performansın alınamaması riski,
  • Proje ürününün ileride güncellenmesi veya modernize edilememesi riski.

Riskleri Sınıflandırmak

Projelerde karşılaşılan riskleri sistematik bir şekilde sınıflandırmak, proje yöneticisi açısından riskin etkilerini azaltabilmek için önemli bir çalışmadır. Sınıflandırılan risklerin etkilerini azaltmada Üst Yönetime, Proje Yöneticisine ve Proje Takımına yetkileri doğrultusunda sorumluluklar yüklenir.

Riskler aşağıda örnek olarak verildiği gibi birçok kıstasa göre çok çeşitli şekilde sınıflandırılabilir:

  • Stratejik kararlara ait riskler,
  • Projenin teknik özelliklerinden doğan riskler,
  • Projenin kapsamından doğan riskler,
  • Proje organizasyonundan doğan riskler
  • Müşteri isteklerinin değişmesiyle ortaya çıkabilecek riskler,
  • Plan ve kontrol eksikliklerinden doğan riskler,

Tanımlanan risklerin, ortaya çıkma olasılıkları ile projeyi etkileme miktarları gözönüne alınarak, riskler önem seviyesine göre de sıralanabilir.

Düzenli aralıklarla yapılan bu çalışmalarda, içinde bulunulan mevcut durum değerlendirilir ve risk oluşturabilecek faktörlerin zamana bağlı gelişimi incelenir.

Risklere karşı geliştirilmesi gereken tedbirlerin aciliyetine göre de riskler aşağıdaki şekilde sınıflandırılarak, risklerin önem seviyesi belirlenebilir:

  • Acil
  • Çok Riskli
  • Normal
  • Az Riskli
  • Risk Yok

Riskler aşağıda verilen örnekte olduğu gibi yönetilirken yanıtlanma durumlarında göre de tasnif edilebilirler:

  • Kaçınma: Proje planında değişiklikler yaparak, ortaya çıkabilecek riskten uzak durma. Kısaca işi gerçekleştirmenin başka yollarını arama.
  • Transfer Etme: Riski bir başka kuruma veya bireye devretme. Bu uygulamada aslında risk yok edilmiş olmayacaktır, sadece riskin sorumluluğunun başkası tarafından yüklenilmesi sağlanacaktır. Bu şekilde risk yanıtlama planı hazırlanırken sigorta firmaları da projenin bir yüklenicisi konumundadır.
  • Azaltma: Karşılaşılabilecek riskler tanımlandıktan sonra bu risklerin etkisini veya gerçekleşme olasılıklarını azaltmak için ek önlemler alarak, riske yanıt verme planı oluşturma çalışmasıdır. Proje süresinin gecikme riskine karşılık ek insan kaynağı alarak (bütçeyi artırarak) riskin gerçekleşme ihtimalini azaltabiliriz.
  • Kabullenme: Kabullenme de bir risk yanıtlama planıdır. Tanımlanan risklerin tümüne önlem almaya çalışmak proje bütçesini bir hayli yükseltebilir. Bu yüzden göz ardı edilebilecek riskler proje taraflarınca kabul edilir. Bu durumda proje tarafları bu tür riskleri proje boyunca izlerler ve projeyi etkileme olasılığı yükseldiğinde diğer yanıtlama planlarını devreye sokarlar.

Riskler proje yöneticileri açısından ortaya çıkaracakları tehdide göre de aşağıda gösterildiği şekilde bir tasnife tabi tutulabilir:

1- Nitel Risk Analizi (Qualitative Risk Analysis): Tanımlanmış risklerin gerçekleşme olasılığının ve etki gücünün değerlendirildiği süreçtir. Özellikle uzmanların görüşlerine başvurularak, risklerin etki ve olasılıklarının sıralanmasını hedefler.

Nitel risk analizini yapabilmek için risk yönetim planına, tanımlı risklere, kullanılacak olasılık ve etki ölçeklemesine ve projenin en başında tanımlanan varsayımlara ihtiyaç vardır. Risk olasılık ve etki araştırması, olasılık/etki gücü matrisi oluşturma, varsayımların detaylı analizi, veri doğruluk sıralaması gibi araç ve teknikler kullanarak, projenin genel risk tehdit sıralaması, risklerin eğilimleri ve önleme yolları ortaya çıkarılabilir.

2- Nicel Risk Analizi (Quantitative Risk Analysis): Geçmişten dersler alınarak, daha sayısal değerlerle risklerin tehditkârlığının belirlenmesi çalışmasıdır. Bu aşamada aynen nitel risk analizinde yer alan girdilere ihtiyaç duyulur.

Nicel risk analizinde kullanılacak araç ve tekniklere örnek olarak Duyarlılık Analizleri, Karar Ağacı Analizleri, Simülasyon gibi teknikler verilebilir. Bu analizlerden uygun olanlar uygulandıktan sonra proje yöneticisi risklerin tehdit gücüne göre bir sıralama yapabilir. Bu sıralama, hedeflene bitiş süresine, maliyete, projeyi bitirme olasılığına, risklerin eğilimlerine ve önlenme durumlarına göre daha da detaylandırılabilir.

Bir başka açıdan bakıldığında aşağıda açıklandığı üzere bir başka sınıflandırma yapılabilir:

  • Teknolojik riskler; geliştirilen sistemin bir parçası olarak kullanılacak yazılım veya donanım teknolojilerinden doğan riskler,
  • İnsan riskleri; projeye katılan insanlarla ilgili riskler,
  • Örgütsel riskler; projenin geliştirildiği ortamın örgütsel yapısı ve yönetimi ile ilgili riskler,
  • Araç riskleri; proje geliştirilmesinde kullanılan yazılım geliştirme araçları ve diğer destek araçları ile ilgili riskler,
  • Gereksinim riskleri; müşteri gereksinimlerinin değişmesi ve bu değişimlerin proje yönetimi süresinde dikkate alınması ile bağlı riskler,
  • Tahmin riskleri; sistemin özelliklerinin ve sistemi geliştirmek için gereken kaynakların doğru tahminin yapılmaması ile bağlı riskler.

Yukarıdaki açılamalardan sonra Risk Yönetimi (Risk Management) kavramının bu safhada bu kitap kapsamında bir tanım yapmak uygun olabilir. Bu açıdan risk yönetimi, “maliyet,  İş Takvimi (İT),  teknik,  Üretilebilirdik (ÜRK) (producability) gibi belirli alanlarda veya projenin bütününde ortaya çıkabilecek Riskin Değerlendirilmesi (risk assessment),  ortadan kaldırılması veya kabul edilebilir seviyelere indirilmesi ile ilgili tüm faaliyetler” olarak tarif edilebilir.

(İT) (Schedule),  maliyet unsuru ile birlikte risk yönetim çalışmalarının odağını oluşturmaktadır.

Risk yönetimi proje yönetiminin ayrılmaz bir parçasıdır.  Risk yönetim ilkelerinin uygulanmadığı bir proje,  arzu edilmeyen sürprizlerle sona ermek durumundadır.  Proje yönetiminde maliyet ve zaman faktörleri ön planda tutulurken,  maliyet ve zaman faktörlerinin Teknik Performans riskine olan etkileri gözden kaçırılabilmektedir.  Bu sebeple,  proje yönetiminde karar verme aşamasının ve karşılaşabilecek sorunların etkilerini değerlendirmek üzere referans alınabilecek bir risk yönetim metodunun kullanılması kaçınılmazdır.  Bu metot proje hedeflerine ulaşmayı sağlayacak şekilde ve aynı zamanda pratik ve etkin önlemleri tespit etmeye de yardımcı olmalıdır.

Diğer taraftan,  proje yönetiminde çeşitli karar alternatifleri arasından genellikle amaca en uygun bir kararın alınması sözkonusu olabilmektedir.  “Belirli sebep ve etkiler altında en uygun bir kararı verebilmek için karşılaşılacak risklerin boyutunun ve çözüm yollarının bilinmesi gerekir.  Bu amaca yönelik olarak yapılacak ilk iş, uygun bir risk yönetim tarzını kullanarak sorunların belirlenip değerlendirilmesine sistematik olarak yaklaşmaktır.

Karar organının proje kapsamındaki sorunlara sistematik bir şekilde yaklaşması demek,  proje kapsamında gerçekleştirilecek faaliyetlerden maksimum faydayı temin edecek şekilde,  bilhassa maliyet ve zamanı etkileyen taraflarıyla riskin bütün yönlerini bilmesi demektir.

Risk yönetimi,  Dünyada ve ülkemizde henüz arzulanan ölçüde uygulanmamaktadır.  Bu kitabın amacı,  risk yönetiminin kavramları,  yapısı ve uygulama imkânları ile ilgili bilgiler verip,  konuya ilgi çekerek,  ülkemizde teoride ve uygulamada ihtiyaç duyulan kadroların yetişmesini özendirmek yanında;

  • Formal dokümantasyona dayalı bir risk yönetimi,
  • Risk yönetiminin kuruluşlar tarafından bir politika olarak benimsenmesi,
  • Bunun karar mekanizmasının ayrılmaz bir parçası olduğu ve
  • Formal ve sistematik bir şekilde uygulanması gerektiği

konusuna dikkat çekmektir.

 

I.1.3              RİSK KAYNAKLARI

İkinci bölümde ayrıntılı olarak inceleneceği üzere, bir projenin risk kaynakları

iç ve dış çevreden doğan riskler olarak iki ana grupta toplanabilir. İç çevreden doğan riskler kısmen kontrol altına alınabilirken, dış çevreden doğan riskler genellikle daha dikkat gerektiren kontrolü zor risklerdir.

İKİNCİ BÖLÜM

PROJE/PROGRAM RİSK KAYNAKLARI

 

II.         GENEL BAKIŞ

Bu bölümde bir proje/programın tamamını ilgilendiren risk unsurları ve bunların birbirleri ile olan etkileşimleri incelenecektir. Bu riskler genel olarak Teknik, Destek

[1]  “Glossary Defense Defense Acquisition & Terms” U. S. A.  Dept. of Defense yayını,  sf.  B-97 Ft.  Belovoir,  VA 1991.

[2]“Risk Management Concepts and Guidence” U. S. A.  Defense Systems Management Collage Ft. Belvoir VA yayını Sf. 3-1

[3] Kısaltma ve Terimlerin açıklamaları EK-1, EK-2, EK-3’de verilmiştir.

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.